الف : مبارزه با غلات ما پيش از اين در شرح حال بيشتر ائمه هدى عليهم السّلام اين مسأله را دنبال كرده و يادآور شديم كه يكى از اساسىترين محورهاى مبارزات فرهنگى و سياسى آن بزرگواران ، مبارزه با انشعابات درونى تشيع و در رأس آنها مسألهء غلات بوده است . در اين اواخر ، نفوذ غلات بيشتر شد و با همراهى برخى از فرزندان امامان نظير جعفر بن على الهادى با آنها ، و نيز حمايت برخى از شخصيت‌هاى سياسى شيعه ، كار آنها رونق گرفت . از جمله غلاتى كه در اين دوره به صحنه آمدند ، يكى محمد بن نصير مؤسس نصيريه بود كه در زمان امام هادى عليه السّلام و پس از آن ادعاهاى غلوآميزى از وى بر سر زبانها افتاد . شيخ طوسى مىگويد : او در زمان نايب دوم ، عقايد غلوّآميزى نظير عقايد غلات پيشين از قبيل اعتقاد به ربوبيت ائمه عليهم السّلام و جواز نكاح با محارم را رواج مىداد . ابو جعفر او را مورد لعن و نفرين قرار داد و از وى بيزارى جست . پيروان او پس از وى به سه فرقه تقسيم شدند كه البته چندان دوامى نياوردند . « 1 » از ديگر كسانى كه در ابتدا از فقهاى اماميه و از وكلاى ائمه عليهم السّلام محسوب مىشد ، محمد بن على شلمغانى بود . وى با وجود سمتى كه داشت ، به دلايل جاه طلبانه‌اى به سوى غلوّ كشيده شد و مخصوصا به نظريهء حلول تكيه فراوانى كرد . او مىكوشيد برخى از زيردستان خود را كه از خاندان برجستهء بنو بسطام بودند فريب داده و لعن و طردهاى حسين بن روح را دربارهء خود چنين توجيه كند كه چون او اسرار را درك كرده و اكنون به افشاى آن مىپردازد ، و به همين دليل اين چنين مورد طرد و لعن قرار مىگيرد . « 2 » بنا به نقل شيخ طوسى ، او مىپنداشت روح رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در كالبد نايب دوم و روح امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السّلام در بدن نايب سوم و روح فاطمه زهرا عليها السّلام در ام كلثوم دختر ابو جعفر نايب دوم حلول كرده است . حسين بن روح اين عقيده را كفر و الحاد آشكار دانست و او را فردى نيرنگ باز و حيله‌گر ناميد و عقايد او را مانند

--> ( 1 ) . همان ، صص 244 - 245 ( 2 ) . همان ، ص 248